Жылыту жүйесіндегі қысым: не үшін қажет, қанша болуы керек және қалай есептеу керек

Авторы: Виктор Михеев, «TVVD» ЖШС (Астана) техникалық директоры, Қазақстанда газбен жылыту жабдығын монтаждау, іске қосу-баптау және сервистік қызмет көрсету саласында 18 жыл.

Ашып айту. TVVD қазандық жабдығын сатады және оған қызмет көрсетеді; материалды брендті «тәжге отырғызбай», объективті техникалық критерийлер бойынша беремін.

1. Қысым не үшін қажет

Жеке үй иелерінің көпшілігі қазандықтағы манометрді көріп, «1,5 бар» деген санды байқайды да, оған ерекше мән бермейді — қазандық бұғатталғанша немесе құбыр аққанша. Осы сандардың артында не тұрғанын қарапайым тілмен түсіндірейік.

Жабық ыдыс және ыстық сұйықтық

Жеке үйдің жылыту жүйесі — тұйық контур: қазандық, құбырлар, радиаторлар. Мұның бәрі сумен немесе антифризбен толтырылған. Жылу тасымалдағыш 15°C-тан 75–80°C дейін қызғанда шамамен 3–4% кеңейеді. 300–400 литрлік жүйеде бұл 10–16 литр артық сұйықтық, оның тұйық контурда физикалық тұрғыда баратын жері жоқ.

Егер осы көлемді қабылдауға жағдай жасалмаса — жүйедегі қысым өздігінен, бақылаусыз өсе бастайды. Сондықтан дұрыс бапталған қысым — өндірушінің қыңырлығы емес, қауіпсіз жұмыстың міндетті шарты.

Қысымның үш басты артықшылығы

1. Жүйе әрқашан толық — ауа тығындарысыз. Қысым жеткіліксіз болғанда жоғарғы радиаторларда ауа қалталары пайда болады. Радиатор астынан ыстық, үстінен суық. Жүйе гуілдейді. Қазандық толық қуатпен жұмыс істеп тұрса да, үй жылымайды. Дұрыс қысым ауаны сөзбе-сөз жоғарғы нүктелерге «ығыстырып шығарады», онда оны автоматты ауа шығарғыш іліп алады.

2. Жылу тасымалдағыш қазандықтың ішінде қайнамайды. Атмосфералық қысымда су 100°C-та қайнайды. 1,5 бар қысымдағы жабық жүйеде қайнау нүктесі шамамен 111–112°C дейін көтеріледі. Жылу алмастырғыштың ішіндегі бу соққысы — ең қиратқыш апаттардың бірі: жылу алмастырғыш жарылады, жөндеу ондаған мың теңгеге түседі. Дұрыс қысым мұны болдырмайды.

3. Металл іштен таттанбайды. Ашық жүйе атмосфералық ауамен үнемі жанасады. Суда еріген оттегі металды бұзады: құбырларды, радиатор секцияларын, қазандықтың жылу алмастырғышын. Қысымдағы жабық жүйе герметикалық. Алғашқы толтырудан кейін бос оттегі металмен реакцияға тез жұмсалып, одан әрі түспейді — жабдықтың қызмет мерзімі бірнеше есе артады.

Автомобиль шинасымен салыстыру. Жылыту жүйесіндегі қысым — шинадағы қысым сияқты. Желі шыққан шина — машина дұрыс жүрмейді, доңғалақ бұзылады. Артық үрленген — ойлы-қырлы жерде жарылу қаупі. Дұрыс қысым — бәрі тыныш, болжамды және ұзақ жұмыс істейді.

Айырмашылығы — шинаны Сіз көресіз және қолмен сезесіз. Құбырлардағы қысымды — тек қазандықтың манометрі арқылы. Сондықтан оған кем дегенде аптасына бір рет қарап тұрған жөн.

Дұрыс емес қысым немен қауіпті

🔴 Қысым 1,0 бардан төмен түсті. Қазандық бұғатталған — экранда төмен қысым қатесі. Жылыту тоқтаған. Астанада −31,2°C-та жүйе бірнеше сағаттан кейін-ақ мұздай бастауы мүмкін. Себебі — жылу тасымалдағыштың ағып кетуі немесе істен шыққан кеңейткіш ыдыс. Астанада жүйені жібіту және құбырларды қалпына келтіру құны — бір аймақ үшін 80 000 тг-ден, оған қоса радиаторларды ауыстыру әрқайсысы 30 000–120 000 тг.

🔴 Қысым 3,0 бардан жоғары өсті. Сақтандыру клапаны іске қосылады — жылу тасымалдағыш қазандық бөлмесіне төгіледі. Егер клапан жабысып қалса немесе жабық болса — жүйенің ең әлсіз жерінде жарылу. Көбінесе бұл бұрандалы қосылыс немесе фитинг.

🟠 Қысым әр қыздыру сайын «секіреді». Кеңейткіш ыдыс өз міндетін атқара алмай жатыр — не тым кішкентай, не газ камерасындағы қысым жоғалған. Сақтандыру клапаны мезгіл-мезгіл тамшылайды. Иелердің көпшілігі мұны клапанның астында шалшық пайда болғанша айлар бойы байқамайды.

2. Жылыту жүйесіндегі қысым түрлері

Құжаттамада және техникалық әдебиетте шатастырмау маңызды бірнеше ұғым кездеседі.

Статикалық қысым. Тыныштықтағы, қыздырылмаған, бірақ толтырылған жүйеде ауырлық күшінің әсерінен жылу тасымалдағыш бағанының салмағымен пайда болатын қысым. Биіктікке байланысты: әрбір 10 метр су бағаны шамамен 1 бар береді. Дәл осы қысым жүйенің жоғарғы нүктесінде жылу тасымалдағыштың кепілді түрде болуын қамтамасыз ететін ең төменгі толтыру қысымын анықтайды.

Динамикалық қысым. Айналым сорғысы жұмыс істегенде пайда болады. Маңызды: жабық жүйедегі сорғы суды жоғарғы қабаттарға «көтермейді» — беру құбырындағы су бағанының қысымы кері құбырдағы бағанның қысымымен өтеледі, жүйе гидравликалық тұрғыда теңдестірілген. Сорғы қысымды тек кедергіні жеңу үшін ғана жасайды: құбырлардың, фитингтердің, радиаторлардың, бекіту арматурасының және қазандық жылу алмастырғышының кедергісін.

Жұмыс қысымы. Жұмыс істеп тұрған, қызған жүйедегі жиынтық қысым. Статикалық толтыру қысымы мен жылу тасымалдағыштың жылулық кеңеюінен туындайтын қосымша қысымнан құралады. Штаттық режимде қазандық манометрі дәл осыны көрсетеді.

Қысыммен сынау қысымы. Жүйені монтаждағаннан немесе жөндегеннен кейінгі гидравликалық сынақ қысымы. Жұмыс қысымының 1,25–1,5 еселігін құрайды. Жеке үй үшін — әдетте 3,0 бар. Алғашқы іске қосу алдында барлық қосылыстардың герметикалығын тексереді.

Қысым түрі	Қашан өлшенеді	Типтік мәні
Статикалық (толтыру)	Суық жүйе, сорғы өшірулі	1,0–1,5 бар
Жұмыс	Қызған жүйе, сорғы жұмыс істейді	1,5–2,0 бар
Рұқсат етілген ең жоғары	Клапанның іске қосылу шегі	3,0 бар
Қысыммен сынау	Монтаждан кейін, сынақ	3,0 бар

3. Жеке үйге арналған қысым нормалары

Нақты мәндер ғимараттың қабат санына — дәлірек айтқанда, қазандық пен жүйенің жоғарғы нүктесі арасындағы биіктікке байланысты.

• Бір қабатты үй: 1,0–1,2 бар (суық). Қызған кездегі жұмыс қысымы: 1,2–1,5 бар.
• Екі қабатты үй (норма): 1,2–1,5 бар (суық). Қызған кездегі жұмыс қысымы: 1,5–1,8 бар.
• Үш қабатты үй: 1,5–1,8 бар (суық). Қызған кездегі жұмыс қысымы: 1,8–2,2 бар.
• Төгу клапаны: 3,0 бар — апаттық іске қосылу шегі.

ℹ️ Қыздыру кезінде қысымның өсуі — норма. Жылу тасымалдағыш 15°C-тан 75–80°C дейін қызғанда ақаусыз жүйедегі қысым 0,3–0,5 барға өседі. Бұл кеңейткіш ыдыс өтейтін қалыпты жылулық кеңею. Егер өсу 0,5 бардан көп болса немесе қысым «секірсе» — бұл ыдысты тексеру керектігінің белгісі.

4. Жұмыс қысымын есептеу формуласы

Жүйенің ең төменгі толтыру қысымын дәл есептеу — монтаждаушы инженер алғашқы іске қосу кезінде шешетін қарапайым міндет. Бұл былай жасалады.

1-формула — ең төменгі толтыру қысымы:

P_min = H × 0,1 + 0,5

Мұндағы:

• P_min — суық жүйенің ең төменгі толтыру қысымы, бар
• H — қазандықтан жүйенің жоғарғы нүктесіне (ең биік радиаторға) дейінгі биіктік, метр
• × 0,1 — физикалық коэффициент: әрбір 10 м су бағаны 1 бар (0,1 МПа) қысым жасайды
• + 0,5 — жоғарғы радиаторларды сенімді толтыру және шығындарды өтеу үшін қысым қоры, бар

Есептеу мысалы — 280 м² үй, 2 қабат, Астана:

Қазандық бірінші қабаттағы қазандық бөлмесінде, жоғарғы радиатор H = 6 м биіктікте.

Қоямыз: P_min = 6 × 0,1 + 0,5 = 0,6 + 0,5 = 1,1 бар

Ең жақын ыңғайлы мәнге дейін жоғары қарай дөңгелектейміз:

✅ Жүйені 1,2 барға дейін толтырамыз (суық). 75°C дейін қызғаннан кейін 0,3 бар өсуді күтеміз — жұмыс қысымы ~1,5 бар.

5. Кеңейткіш ыдыс: не үшін қажет және қалай жұмыс істейді

Кеңейткіш ыдыс — бұл жай ғана «құбырдағы бачок» емес. Бұл қыздыру кезінде жылу тасымалдағыштың артық көлемін сіңіріп, суыған кезде оны қайтаратын, қысымды нормада ұстайтын жүйенің жалғыз элементі.

Мембраналық ыдыстың құрылысы

Ыдыстың іші серпімді мембранамен екі камераға бөлінген. Бір камерада — белгілі бір қысымға дейін айдалған газ (азот немесе ауа). Екіншісінде — жүйедегі жылу тасымалдағыш. Су қызып кеңейгенде, ол мембранаға қысым түсіріп, газды сығады. Суығанда — газ суды жүйеге кері итереді.

• 🔵 Суық жүйе. Газ ыдыстың көп бөлігін алады. Су аз — жүйе суық, көлем ең аз. Ыдыстағы газ қысымы: ~1,0 бар.
• 🔴 Қызған жүйе. Су кеңейіп, ыдысқа кірді. Газ сығылған. Қысым 0,3–0,4 барға өсті — бұл норма.

⚠️ Қазандықтың кіріктірілген ыдысы әрдайым дерлік кішкентай. Viessmann Vitopend және Buderus Logamax қазандықтары 8–12 литрлік кіріктірілген кеңейткіш ыдыспен келеді. Ауданы 150 м² және одан үлкен үй үшін бұл көлем, әдетте, жеткіліксіз. Қосымша сыртқы ыдыс қажет — бұл стандартты жағдай, қазандықтың кемшілігі емес.

6. Кеңейткіш ыдыс көлемін есептеу

Есептеу үш кезекті қадаммен жүргізіледі.

2-формула — жүйедегі жылу тасымалдағыш көлемі (жеңілдетілген):

V_сист = W × 15

Мұндағы:

• V_сист — жүйедегі жылу тасымалдағыштың жалпы көлемі, литр
• W — қазандықтың жылу қуаты, кВт
• × 15 — эмпирикалық коэффициент: қазандық қуатының 1 кВт-ына ~15 литр жылу тасымалдағыш

Мысал — Viessmann Vitopend 100-W қазандығы, 24 кВт:

V_сист = 24 × 15 = 360 литр

✅ Жүйеде ~360 литр жылу тасымалдағыш.

3-формула — ыдыстың тиімділік коэффициенті:

D = (P_max − P_н) / (P_max + 1)

Мұндағы:

• D — ыдыстың тиімділік коэффициенті (0-ден 1-ге дейін)
• P_max — жүйенің ең жоғары қысымы = клапанның іске қосылу қысымы, бар (әдетте 3,0)
• P_н — ыдыстағы газдың бастапқы (зарядтау) қысымы, бар. Статикалық қысымнан 0,2 бар төмен болуы керек
• + 1 — атмосфералық қысымға түзету

Мысал — 280 м² үй, толтыру қысымы 1,2 бар:

P_max = 3,0 бар (клапан); P_н = 1,2 − 0,2 = 1,0 бар

D = (3,0 − 1,0) / (3,0 + 1) = 2,0 / 4,0 = 0,50

✅ Ыдыс өз көлемінің 50%-ын пайдаланады.

4-формула — кеңейткіш ыдыстың көлемі:

V_бак = (V_сист × e) / D

Мұндағы:

• V_бак — кеңейткіш ыдыстың қажетті көлемі, литр
• V_сист — жылу тасымалдағыштың жалпы көлемі, литр
• e — жылулық кеңею коэффициенті: су 80°C → 0,034; су 90°C → 0,043; антифриз 30–40% → 0,048–0,060
• D — ыдыстың тиімділік коэффициенті (3-формуладан)

Қорытынды есептеу — 280 м² үй, 24 кВт қазандық, су, 80°C дейін қыздыру:

V_бак = (360 × 0,034) / 0,50 = 12,24 / 0,50 = 24,5 литр

20–25% қормен стандартты типөлшемге дейін жоғары қарай дөңгелектейміз:

✅ 35 литрлік ыдысты таңдаймыз. Қазандықтың кіріктірілген ыдысы (8 л) жеткіліксіз, 25–35 л сыртқы ыдыс қажет.

7. Құбыр байланысы сызбасы: қауіпсіздік тобы

Жабық жылыту жүйесінде үш қорғаныс құрылғысының — қауіпсіздік тобы деп аталатын топтың — болуы міндетті. Онсыз ешбір жүйе ҚР ҚН 4.02-42-2006 (ресейлік СП 60.13330 аналогы) талаптарына сәйкес келмейді және қауіпсіз болып саналмайды.

Қауіпсіздік тобының үш міндетті элементі:

• ✅ Манометр — жүйедегі ағымдағы қысымды көрсетеді. Беру құбырына, қазандықтан кейін бірден орнатылады. Алғашқы іске қосу кезінде және техникалық тексерулерде дәл соған қарау керек.
• ✅ Сақтандыру клапаны — қысым 3,0 бардан асқанда оны автоматты түрде төгеді. Бұл қорғаныстың соңғы шебі. Төгу кәрізге немесе дренаждық науаға шығарылатын бұру түтігі арқылы жүргізіледі. Клапан жыл сайын тексеруді қажет етеді.
• ✅ Автоматты ауа шығарғыш — жүйенің жоғарғы нүктелерінде жиналатын ауаны біртіндеп шығарады. Ауа жиналуын және онымен байланысты шуды, біркелкі емес қызуды болдырмайды.

❌ Клапанды шарлы кранмен жабуға болмайды. Монтаж кезіндегі жиі кездесетін қате: қазандық пен қауіпсіздік тобының арасына «қызмет көрсетуге ыңғайлы болу үшін» шарлы кран орнатып, оны ашуды ұмытып кетеді. Қысым өскенде клапан іске қосылмайды — қысым жарылғанша өсе береді. ҚР ҚН 4.02-42-2006 және СП 60.13330 нормативтері қазандық пен сақтандыру клапанының арасына бекіту арматурасын орнатуға тікелей тыйым салады.

8. Кеңейткіш ыдысты қалай тексеру керек

Кеңейткіш ыдыс жыл сайын тексеруді қажет етеді — бұл жүйедегі қысымға қатысты мәселелердің көпшілігін болдырмайтын бес минуттық рәсім.

⚠️ Тексеру алдындағы маңызды шарт. Ыдыстың ауа камерасындағы қысымды тек су камерасы бос болғанда ғана тексеруге және түзетуге болады: жүйе ағызылған немесе ыдыс жабылып, босатылған болуы керек. Толтырылған жүйеде тексеру газ қысымын емес, жиынтық қысымды көрсетеді.

Қадамдық тексеру тізімі:

1. Қазандықты тоқтатыңыз, жүйені бөлме температурасына дейін суытыңыз.
2. Ыдыстағы кранды жабыңыз (немесе жүйені ағызыңыз), ауа камерасындағы ниппель (золотник) арқылы манометрді қосыңыз — ол автомобиль ниппелі сияқты көрінеді.
3. Манометр көрсеткішін алыңыз. Норма: газ қысымы жүйенің статикалық қысымынан 0,2 бар төмен болуы керек. Толтыру қысымы 1,2 бар екі қабатты үй үшін — бұл ыдыста 1,0 бар.
4. ⚠️ Егер қысым нормадан төмен болса — кәдімгі автомобиль сорғысымен қажетті мәнге дейін үрлеңіз. Бұл 1–2 минут алады.
5. ❌ Егер ниппельді басқанда ауаның орнына су шықса — мембрана зақымдалған, ыдысты ауыстыру керек. Ешқандай үрлеу көмектеспейді.

9. Қысымның төмендеу және өсу себептері

Егер қазандық манометрі нормадан ауытқуды көрсетсе — төменде ең жиі кездесетін себептер мен ақаулықты іздеу логикасы келтірілген.

↓ Қысым төмендейді:

• Жылу тасымалдағыштың ағып кетуі — көрінетін (шалшық) немесе жасырын (плинтус артында тамшылап)
• Кеңейткіш ыдыстың мембранасы істен шыққан
• Ыдыстағы газ қысымының жоғалуы (ниппель арқылы шығып кеткен)
• Ауа жиналуы: ауа Маевский крандары арқылы шығарылады, көлем азаяды
• Қазандықтың жылу алмастырғышы зақымдалған (ішке ағып кету)

↑ Қысым өседі:

• Кеңейткіш ыдыс жүйе көлемі үшін тым кішкентай
• Ыдыстағы кран жабық — ыдыс ажыратылған
• Ыдыстағы газ қысымы тым жоғары — су кіре алмайды
• Жылу тасымалдағыштың қызып кетуі: қазандық автоматикасы ақаулы
• Толтыру клапаны бітеліп қалған — су түсе береді

ℹ️ Ереже: «қысымды көтеріп қойдым» — шешім емес. Егер жүйедегі қысым үнемі төмендеп, аптасына бір рет немесе одан жиі толтыруды қажет етсе — бұл ағып кетудің немесе ақаулы ыдыстың белгісі. Су құю — уақытша шара. Судың әрбір жаңа порциясында қазандықта коррозия мен қақ түзілуін жеделдететін оттегі мен кермектік тұздары бар.

10. Қысымды өлшеу бірліктері

Қазандықтар мен арматураға арналған техникалық құжаттамада қысымның әртүрлі өлшем бірліктері кездеседі. Бұл жиі шатасуға әкеледі. Тәжірибеде нені білу керек — төменде.

Viessmann және Buderus манометрлері қысымды бармен көрсетеді. Қазақстанның нормативтік құжаттамасында (СП 60.13330) қысым МПа-мен көрсетіледі. Ескі кеңестік манометрлерде кгс/см² кездеседі. Тұрмыстық есептеулер үшін үш бірлік те іс жүзінде тең.

Мәні	Баламалары	Нені білдіреді
1,0 бар	0,10 МПа · 1,02 кгс/см² · 100 кПа	Бір қабатты үйдің ең төменгі мәні
1,2 бар	0,12 МПа · 1,22 кгс/см² · 120 кПа	Толтыру нормасы
1,5 бар	0,15 МПа · 1,53 кгс/см² · 150 кПа	1–2 қабат үшін жұмыс қысымы
3,0 бар ⚠️	0,30 МПа · 3,06 кгс/см² · 300 кПа	Клапан шегі

Бірліктердің толық кестесі:

Бірлік	Қайда кездеседі	Барға аудару
Бар (bar)	Viessmann, Buderus қазандықтары; еуропалық арматура	— (негізгі)
МПа	СП, СНиП нормативтері; құжаттама	1 МПа = 10 бар
кгс/см² (атм)	Ескі манометрлер; кеңестік дәстүр	1 кгс/см² ≈ 1 бар
кПа	Қазандық автоматикасы, метеорология	100 кПа = 1 бар

Практикалық ереже: 1 бар ≈ 1 атм ≈ 1 кгс/см² — қателік 2%-дан аз, тұрмыстық есептеулер үшін елеусіз.

Жиі қойылатын сұрақтар (FAQ)

Астанадағы екі қабатты үй үшін қандай қысым норма болып саналады?

Екі қабатты үйдің суық жүйесінде 1,2–1,5 бар. 75–80°C дейін қызғаннан кейін қысым 0,3–0,4 барға өседі — бұл қалыпты жылулық кеңею. Егер қыста Астанада сырттағы температура −31,2°C болып, қазандық максималды қуатпен жұмыс істесе — жұмыс қысымы шамамен 1,5–1,8 бар. 1,0 бардан төмен немесе 2,2 бардан жоғары көрсеткіш — себебін анықтауға негіз.

Жүйедегі қысым үнемі төмендеп кетсе, не істеу керек?

Айына 0,1–0,2 бар төмендеу — норма (ауа шығарғыштардағы микрошығындар, температура ауытқулары). Егер жүйені аптасына бір рет немесе одан жиі толтыруға тура келсе — бұл ағып кету немесе ақаулы кеңейткіш ыдыс. Алдымен көрінетін қосылыстарды, әсіресе радиаторлар мен қауіпсіздік тобы қосылатын жерлердегі бұрандалы қосылыстарды қарап шығыңыз. Содан кейін ыдыстағы газ қысымын тексеріңіз. Тек осыдан кейін ғана жасырын ағып кетулерді іздеңіз — плинтустардың артында, жылы еденнің бетон төсемінде, кіріктірілген коллекторларда.

Кеңейткіш ыдысты қаншалықты жиі тексеру керек?

Жылына бір рет, жылыту маусымы басталар алдында (Қазақстанда тамыз–қыркүйек). Бұл бес минуттық рәсім: қазандықты тоқтаттыңыз, ыдыстағы кранды жаптыңыз, ауа камерасындағы ниппельге автомобиль манометрін қостыңыз. Зарядтау нормасы — жүйенің статикалық қысымынан 0,2 бар төмен. Егер зауыттық зарядталған ыдыс 5 жылдан артық тұрып, бірде-бір рет үрленбесе — міндетті түрде тексеріңіз, қысым бәлкім әлдеқашан шығып кеткен.

24 кВт қазандыққа кеңейткіш ыдыстың қандай көлемі қажет?

V_бак = (V_сист × e) / D формуласы бойынша жылу тасымалдағыш көлемі 360 литр (24 кВт × 15 л/кВт), су және 80°C дейін қыздыру кезіндегі жүйе үшін есептік мән 24,5 литр шығады. 20–25% қормен стандартты 35 литрлік типөлшемді таңдаймыз. Viessmann Vitopend немесе Buderus Logamax кіріктірілген ыдысы (8–12 литр) 150 м² және одан үлкен үй үшін жеткіліксіз — кері желіде 25–35 л сыртқы ыдыс қажет.

Сақтандыру клапаны неге тамшылайды және бұл қауіпті ме?

Қысым 3,0 бардан асқанда клапан жылу тасымалдағышты төгеді. Тамшылау жүйенің осы шекке үнемі жақындайтынын, яғни кеңейткіш ыдыстың өз міндетін атқара алмай жатқанын білдіреді. Себептері: ыдыс тым кішкентай, ондағы газ қысымы шығып кеткен немесе мембрана зақымдалған. Тамшылаудың өзі қауіпті емес (клапан өз міндетін атқарып тұр), бірақ ағып кеткен жылу тасымалдағыштың әр порциясы жаңа құбыр суымен, онымен бірге оттегімен және кермектік тұздарымен алмасады. Бұл коррозия мен қақ түзілуін жеделдетеді. Елемеуге болмайды: бір маусымда қазандықтың жылу алмастырғышын «өлтіріп» алуға болады.

Жүйеге кәдімгі құбыр суын құюға бола ма?

Болады — маусымына 1–2 рет шұғыл толтыру ретінде. Бірақ мұны үнемі жасасаңыз, жүйеде кермектік тұздары (Астана мен Алматының суы жеткілікті кермек) және жылу алмастырғышты бұзатын оттегі тез жиналады. Толтыру үшін дистилденген суды немесе картридждік сүзгі арқылы жұмсартылған суды пайдаланған дұрыс. Құбыр суымен үнемі толтыру Viessmann немесе Buderus қазандығының қызмет мерзімін мәлімделген 15+ жылдан 5–7 жылға дейін қысқартады.

Қазақстандағы жеке үйдің жылыту жүйесіне антифриз қажет пе?

Астана, Қарағанды, Павлодар және қысы −35…−40°C дейін жететін басқа солтүстік өңірлерде антифриз тек үйде тұрақты тұрмайтын жағдайда ғана (саяжай, қонақтарға арналған үй) ақталады. Қазандықтың резервтік автоматикасымен тұрақты пайдаланғанда антифриз қажет емес — электр қуаты бір тәулікке өшіп қалса да жүйе мұздап үлгермейді. Антифриздің үш кемшілігі бар: жылулық кеңею коэффициенті жоғары (судағы 0,034-ке қарсы 0,048–0,060) — үлкенірек кеңейткіш ыдыс қажет; жылу сыйымдылығы 10–15% төмен — жүйе баяу қызады; қызмет мерзімі 3–5 жыл, одан кейін шаюмен міндетті түрде ауыстыру керек.

Аяз кезінде қысым нөлге дейін түссе, не болады?

Қазандық «төмен қысым» апаттық режиміне өтеді (Viessmann дисплейінде — F4 қатесі, Buderus — 4Y немесе 9P) және жанарғыны тоқтатады. Айналым сорғысы да өшеді. Сыртта −31,2°C болғанда жүйе сағатына шамамен 1°C жылдамдықпен суи бастайды. 6–12 сағаттан кейін құбырлардағы су температурасы 0°C-тан төмен түсіп, мұздау басталады. Алдымен жылытылмайтын бөлмелердегі (тамбурлар, гараждар, цоколь қабаттары) құбырлар мен радиаторлар жарылады. Егер қазандық тоқтап қалған болса — жай ғана су құйып, қайта іске қосуға болмайды: алдымен ағып кету себебін табыңыз, әйтпесе бірнеше сағаттан кейін жағдай қайталанады.

Қорытынды: әрбір қазандық иесі білуге тиіс үш нәрсе

1. ✅ Суық жүйенің нормасы — қабат санына қарай 1,0–1,5 бар. Екі қабатты үй үшін: 1,2–1,5 бар. Қызғаннан кейін — 0,3–0,4 бар өсу. Бұл қалыпты.
2. ⚠️ 1,0 бардан төмен түсу — жай ғана су құймай, себебін анықтау керек. Үнемі толтыру қазандықтың тозуын жеделдетеді және ағып кетуді немесе ақаулы кеңейткіш ыдысты білдіреді.
3. ❌ Сақтандыру клапаны тамшылайды — бұл норма емес. Клапан іске қосылған сайын жүйеден жылу тасымалдағыш кетеді және оттегі «қоры» жаңасымен алмасады. Себебі: ыдыс кішкентай, дұрыс бапталмаған немесе ақаулы.

Жылыту жүйеңіз бойынша кеңес қажет пе? Кеңейткіш ыдыстың дұрыс көлемін есептейміз, жүйедегі қысымды тексереміз және үйіңізге Viessmann немесе Buderus жабдығын таңдаймыз. TVVD-мен бүгін хабарласыңыз.

Автор туралы

Виктор Михеев — «TVVD» ЖШС (Астана) техникалық директоры, Қазақстанда Viessmann, Buderus, Bosch, Ariston, Protherm, Vaillant және корей брендтерінің газ қазандықтарын монтаждау, іске қосу-баптау және сервистік қызмет көрсету саласында 18 жыл.

TVVD каталогында: айналым сорғыларының роторлары және жылу алмастырғыштар — Астанада қоймада бар, Қазақстан бойынша жеткізу.