Сыртқы температураға байланысты реттеу және бөлме термостаты: олар шын мәнінде қанша газ үнемдейді?

Формат: Астана мен Қазақстан жағдайларына байланыстыра отырып, әлемдік тәжірибені талдау. Деректер: тәуелсіз зертханалық сынақтар (Energy House, Солфорд университеті, 2021), Ұлыбритания үкіметіне арналған BRE есебі, ErP жіктемесі (ЕО 811/2013 регламенті), Германия мен Ұлыбритания нормативтері. Дереккөздер — «Әдістеме» бөлімінде.

Автор: Виктор Михеев, «TVVD» ЖШС техникалық директоры (Астана), газ жылыту жабдығын монтаждау, іске қосу-баптау және сервистік қызмет көрсетуде 18 жыл.

Ашық мәлімдеме. TVVD қазандықтар, бөлме термостаттары, датчиктер мен автоматика контроллерлерін сатады — яғни менің бұл тақырыпта коммерциялық мүддем бар. Сондықтан төменде «тәуелсіз» шолу емес, нарық қатысушысының талдауы: мен бөгде зерттеулер мен нормативтерге сүйенемін, әдістеме мен сандарды келтіремін, Сіз қорытындыларды өзіңіз тексеріп — автоматиканы кімнен болса да, соның ішінде бізден де сатып ала алуыңыз үшін.

Негізгі қорытындылар

• Қарапайым қосу/өшіру термостатын модуляциялық немесе сыртқы температураға байланысты реттеуге ауыстыру газ шығынын 10–12% азайтады — бұл өндірушілердің жарнамалық саны емес, Солфорд университетінің Energy House зертханасындағы тәуелсіз сынақтардың (2021) нәтижесі.
• Еуропалық ErP жіктемесі бойынша (ЕО 811/2013 регламенті) модуляциялық бөлме термостаты жүйенің маусымдық тиімділігіне +3% қосады, «сыртқы температура датчигі + бөлме датчигі» байланысы — +4%, мультисенсорлық аймақтық басқару — +5%.
• Бөлмедегі температураны 1 °C төмендету жылытуға жұмсалатын энергияның 5–6% үнемдейді — бағдарламаланатын термостат мұны кесте бойынша автоматты түрде жасайды.
• Германияда сыртқы температура бойынша автоматты реттеу ондаған жылдар бойы жылыту жүйелеріне қойылатын нормативтік талап болып табылады, Ұлыбританияда 2018 жылдан бастап қазандықты ауыстыру кезінде компенсациялық реттеу немесе ақылды термостат орнату міндетті.
• Үй неғұрлым үлкен, контурлар неғұрлым ұзын және қазандық неғұрлым заманауи (әсіресе конденсациялық) болса — сыртқы температура датчигінің әсері соғұрлым көп. Пәтер немесе шағын үй үшін көбіне 10 500–30 000 ₸ тұратын, 1–3 маусымда өтелетін бөлме термостаты жеткілікті.

Автоматикасыз қазандық неге артық газ жағады?

Себебі қазандық маусымның басым бөлігінде өзі бапталған режимде емес жұмыс істейді. Қазандық қуаты ең суық бес күндікке қарай таңдалады — Астана үшін бұл шамамен −31,2 °C. Бірақ құрылыс климатологиясы бойынша (ҚР ЕЖ 2.04-01-2017) Астанада жылыту кезеңі орташа температурасы −8,1 °C болатын 215 тәулікке созылады — яғни ~7 айлық маусымның басым бөлігінде үйге қазандық қуатының тек 30–50%-ы ғана қажет.

Автоматикасыз не болады: монтаждаушы беру температурасын бір рет (шартты түрде 70 °C) «аязда жетсін деп» қойып кетеді — және қазандық жылу тасымалдағышты −30-да да, −5-те де осы 70 °C-қа дейін қыздырады. Маусым аралық кезеңде бұл үш әсер береді:

• Тактілеу (жиі қосылып-өшу). Қазандық жүйені тез қыздырып, өшеді, суиды, қайта қосылады — тәулігіне ондаған цикл. Әрбір тұтану — газдың артық шығыны және жанарғының, электродтардың, үш жүрісті клапанның тозуы. Астанадағы сервистік тәжірибемізде дәл осы «тактілеп кеткен» қазандықтар бойынша бізді кепілдік мерзімі аяқталмай тұрып түйіндерді ауыстыруға жиірек шақырады.
• Бөлмелердің қызып кетуі. Үй жоғалтқанынан көп жылу алады — тұрғындар температураны желдеткіш тереземен реттейді. Бөлмедегі әрбір «артық» градус — газ шығынының 5–6%-ы.
• Конденсациялық әсердің жоғалуы. Конденсациялық қазандықтар (Viessmann Vitodens, Buderus Logamax plus, Bosch Condens) ПӘК бойынша өз ұтысын тек кері желі температурасы төмен болғанда — ~55 °C-тан төмен — береді. Тұрақты 70–80 °C беру температурасында конденсациялық қазандық әдеттегідей жұмыс істейді, және оған төленген артық ақша қайтпайды.

Автоматика осы үш міндеттің бәрін шешеді: ол беру температурасын әр сәтте ең аз жеткілікті деңгейге дейін төмендетеді.

Бөлме термостаты не береді және қанша үнемдейді?

Бөлме термостаты — газ шығынының 5–12%-ын қысқартудың ең арзан тәсілі, және тәуелсіз сынақтарда бұл сандармен расталған. Термостат температураны жылу тасымалдағышта емес, Сіз тұратын жерде өлшейді және қазандықты үйдің нақты қажеттілігіне қарай басқарады.

Үш деңгейді ажырата білу маңызды — олардың үнемдеуі әртүрлі:

Жіктеме дереккөзі: ЕО 811/2013 регламенті — бұл ЕО-да заңды түрде бекітілген мәндер, олар бойынша әрбір «қазандық + басқару» жиынтығы таңбаланады (кластарға шолу — Worcester Bosch).

Далалық сандар кестедегіден жоғары. 2021 жылы BEAMA қауымдастығы OpenTherm Association-мен бірлесіп Солфорд университетінің Energy House зертханасында сынақтар өткізді — бұл климаттық камера ішінде салынған нағыз үй, онда бір ауа райын екі рет қайталап өткізуге болады. Нәтиже: әдеттегі қосу/өшіру термостатын жүктеме компенсациясы бар қосу/өшіру термостатына ауыстыру газ шығынын 10%-ға, модуляциялық термостатқа ауыстыру — 12%-ға азайтады (BEAMA есебі, сынақтардың толық хаттамасы, PDF).

Үнемдеудің жеке бабы — кесте бойынша бағдарламалау. Түнде және үй бос кезде термостат, мысалы, 22–23 °C орнына 18–19 °C ұстайды. Әрбір градус — энергияның 5–6%-ы; типтік «күн/түн + жұмыс күндері/демалыс» кестесі жайлылықты азайтпай, жоғарыдағы сандарға қосымша бірнеше пайыз береді.

Біздің ассортименттен осы үш деңгейге: аналогтық CEWAL 9193491 — 10 500 ₸ және SIEMENS RAA21 — 17 000 ₸ (I класс), бағдарламаланатын сымсыз ITM ARUNA 300S RF — 30 000 ₸, Viessmann қазандықтарына арналған OpenTherm протоколы бар модуляциялық Viessmann Vitotrol 100 OT1 (V класс). Толық каталог — «Бөлме және бағдарламаланатын термостаттар» бөлімінде.

Сыртқы температураға байланысты реттеу қалай жұмыс істейді және қанша үнемдейді?

Сыртқы температураға байланысты реттеу (weather compensation) газ шығынын маусымына 8–15% азайтады — себебі қазандық жылу шығынының салдарына емес, себебіне әрекет етеді. Сыртқа сыртқы температура датчигі орнатылады (әдетте солтүстік қабырғаға, көлеңкеге), және автоматика «жылыту қисығы» бойынша беру температурасын қайта есептейді: сыртта −30 °C — беру 70 °C, сыртта −5 °C — беру 45–50 °C.

Бөлме термостатынан түбегейлі айырмашылығы: сыртқы датчик озып жұмыс істейді. Бөлме термостаты суытуды бөлме суығаннан кейін ғана байқайды; сыртқы датчик — терезе сыртындағы температура төмендей бастаған сәтте. Инерциялық жүйелері бар үйлер үшін (жылы еден, қалың қабырғалар) бұл «ыстық-суық» тербелісінен құтылудың жалғыз жолы.

Әлемдік деректер бойынша сандар:

• Ұлыбритания үкіметіне арналған BRE (Building Research Establishment) есебі: компенсациялық реттеуден өндірушілер мәлімдеген үнемдеу — 10–40%, заманауи конденсациялық қазандықтар үшін шынайы бағалау — шамамен 8–15% (BRE есебі, PDF, Heatable шолуы).
• Viessmann-ның Солфорд университеті базасындағы зерттеуі: қарапайым сыртқы температура датчигі үй шаруашылығына 10–15% және одан да көп үнемдейді, әсіресе қазандық маусымның үштен екісінде ішінара жүктемемен жұмыс істейтін климатта (Viessmann, PDF) — ал Астанада ішінара жүктеме Британиядағыдан да ұзағырақ созылады.
• ErP жіктемесі бойынша «сыртқы температураға байланысты реттеу + бөлме датчигі» байланысы (VI класс) маусымдық тиімділікке +4%, мультисенсорлық басқару (VIII класс) — +5% береді — қарапайым термостаттың +1%-ына қарсы.

Конденсациялық қазандықтар үшін сыртқы температураға байланысты реттеу — конденсациялық режимнің өзін «қосу» тәсілі де: беру неғұрлым төмен болса, кері желі соғұрлым төмен, қазандық түтін газдарынан соғұрлым көп жылу алады. Беру температурасын төмендетпесе, конденсациялық қазандық маусымның басым бөлігінде мүлде конденсацияламайды.

ПӘК >100 % парадоксы туралы толығырақ — конденсациялық қазандықтың ПӘК-і талдауында, ал артық төлем ақтала ма — конденсациялық немесе әдеттегі қазандық салыстыруында.

Әлемдік тәжірибе не дейді — бұл экзотика ма, әлде стандарт па?

Бұл стандарт: Еуропада сыртқы температураға байланысты реттеу — әуесқойларға арналған опция емес, нормативтік талап. Екі көрнекі мысал:

• Германия. Құрылыс нормалары (бұрын EnEV, қазір GEG) ондаған жылдар бойы орталық жылыту жүйесі сыртқы температураға немесе басқа тірек параметрге байланысты беру температурасын автоматты реттеумен жабдықталуын талап етеді. Сондықтан неміс қазандықтарында (Viessmann, Buderus, Bosch, Vaillant) сыртқы температура датчигіне арналған ұяшық базада бар, ал жылыту қисықтары — «қосымша» емес, мәзірдің штаттық функциясы.
• Ұлыбритания. 2018 жылдан бастап Boiler Plus стандарты қолданылады: газ комби-қазандығын ауыстыру кезінде төрт опцияның бірін орнату міндетті — сыртқы температураға байланысты реттеу, жүктеме компенсациясы, түтін газдарының рекуператоры немесе автоматикасы мен оңтайландыруы бар ақылды термостат (талдау — Installer Online).

Реттеушілердің логикасы қарапайым: қазандық паркі қазірдің өзінде тиімді (ПӘК-і 92–98% конденсациялық қазандықтар барлық жерде), ал келесі үнемдеу пайыздарын елдер дәл автоматика арқылы алады. Жылыту маусымы ұзақ Қазақстан үшін сол шешімдердің текше метр газбен өлшенетін абсолютті әсері тек көбірек: біздің маусым Британиядағы ~180–200 күнге қарсы 215 күн, ал сыртқы температураның ауытқуы — +10-нан −31,2 °C-қа дейін.

Қашан бөлме термостаты жеткілікті, ал қашан сыртқы температура датчигі қажет?

Қысқа жауап: термостат — барлығы үшін минимум, сыртқы температура датчигі — ~100 м²-ден үлкен үйлер, инерциялық жүйелер және конденсациялық қазандықтар үшін. Толығырақ:

Тәжірибеден бір ескерту: сыртқы температура датчигі мен жылыту қисығын үйдің жылу техникасын түсінетін адам баптауы тиіс. Дұрыс таңдалмаған қисық — не суық үй, не үнемдеудің болмауы. «Қораптан шыққан» стандартты қисық еуропалық климатқа есептелген және Астана үшін дерлік әрқашан түзетуді қажет етеді. Және бұл бір реттік операция емес: қисықты нақты үйге бейімдеу бір күнмен бітпейді — біздің тәжірибе бойынша, бірінші маусымда оны ауа райы өзгерген сайын үш-төрт рет түзетуге тура келеді, содан кейін ғана жылдар бойы сақталатын алтын орта табылады. Мұны монтаждаушымен уағдаластыққа алдын ала енгізіңіз.

Кеңейту блоктары не үшін керек және қашан ақталады?

Кеңейту блоктары реттеу міндеттері қазандық немесе контроллер шығыстарынан көп болғанда — яғни бірнеше аймағы мен тұтынушысы бар үйлерде қажет. Базалық контроллер қазандық пен бір-екі сорғыны басқарады. Өз кестесі бар екінші қабат, араластыру торабы бар жылы еден, жанама жылыту бойлері, гараж немесе монша пайда болысымен шығыстар жетпей қалады, және әрбір жаңа аймақ кеңейту блогы арқылы қосылады.

Біз жұмыс істейтін MyHeat желісінің мысалында (толық каталог — «MyHeat контроллерлері» бөлімінде):

• Контроллер (GO! — 119 000 ₸, Smart 2 — 133 000 ₸, Pro — 315 000 ₸) — «ми»: сыртқы температураға байланысты қисықтар, кестелер, смартфоннан қашықтан қол жеткізу, апаттар туралы хабарландырулар.
• 2 шығысты RL2S симисторлар блогы (27 000 ₸) немесе 6 шығысты RL6 релелік блогы — аймақ сорғыларын, сервоприводтарды, клапандарды басқару.
• DI6 дискретті блогы (44 000 ₸) — сыртқы датчиктерден сигнал қабылдау: су ағу, газдану, есіктің ашылуы.
• Датчиктер: әр аймаққа қабырғалық сымды (9 000 ₸), бойлер мен коллекторларға — батырмалы NTC, сыртқы температура датчигі — солтүстік қабырғаға.

Клиенттерге кеңес беретін ережем: автоматиканы «өсуге» сатып алмаңыз. Егер Сізде бір контур мен радиаторлар болса — кеңейту блоктары керек емес, термостаттан бастаңыз. Егер аймақ үшеу және одан көп болса — керісінше, бір-бірі туралы білмейтін үш тәуелсіз термостат құрастырғаннан гөрі, бірден шығыс қоры бар контроллер алған үнемдірек.

Бұл қанша тұрады және қашан өтеледі?

Өтелу Сіздің маусымдық жылыту шотыңызға байланысты: автоматика одан пайыз қысқартады, сондықтан маусым Сізге неғұрлым қымбатқа түссе — қайтарым соғұрлым жылдам. Өз төлем құжатыңыз бойынша есептеңіз (есеп иллюстрациялық, үнемдеу Солфорд деректері бойынша консервативті түрде 10% деп алынған):

Қай термостат Сіздің қазандығыңызды «түсінеді»: шиналар мен протоколдар

Сыртқы температураға байланысты реттеу мен модуляция термостат қазандықпен бір протоколда сөйлескенде ғана жұмыс істейді. Төменде — типтік сәйкестік; үйлесімділікті нақты модельдің төлқұжаты бойынша тексеріңіз.

MyHeat қазандықтардың көпшілігіне қосылады — шина бар жерде шина арқылы, немесе релелік кіріс/адаптер арқылы; Сіздің моделіңізге арналған нақты сызбаны сервистен нақтылаңыз.

Бұдан сатушыға әрдайым тиімді бола бермейтін адал қорытынды шығады: арзан газдағы шағын үй үшін күрделі автоматика ешқашан өтелмеуі мүмкін — бағдарламаланатын термостаттан бастаңыз. Ал үлкен үйлер, электр қазандықтары (біздің ассортиментте бұл Эван) және кез келген конденсациялық қазандықтар үшін сыртқы температураға байланысты реттеу ақшаны тез қайтарады. Оған қоса кестеге сыймайтын ақшалай емес пайдалар бар: тербеліссіз тұрақты температура, тактілеудің жоқтығынан қазандықтың аз тозуы, қашықтан бақылау және апат туралы СМС — қыста қараусыз қалған үй үшін бұл жүйенің мұздап қалуынан сақтандыру.

Біз өзімізге не аламыз — өз мысалымызда

Бізді басқа сатушылармен нақты салыстыруға болуы үшін, TVVD-мен автоматика бойынша жұмысқа не кіретінін және кірмейтінін бекітемін. Тегін: термостат/контроллердің Сіздің қазандығыңызбен үйлесімділігі бойынша кеңес (OpenTherm, EMS, eBus протоколдары, құрғақ контакт — өз бетінше сатып алғанда қателіктердің басты көзі осы) және үйге конфигурация таңдау. Бөлек төленеді: монтаж және баптау, соның ішінде Сіздің үйіңізге жылыту қисығын таңдау. Қазандықты бізден сатып алғанда: тегін іске қосу-баптау және 24 айлық толық зауыттық кепілдікке қою, Астанадағы түпнұсқа қосалқы бөлшектер қоймасы, кепілдік бойынша апаттық әрекет ету — өз сатып алушыларымыз басымдықта. Осы жұмыстарды Сізге кез келген сауатты мердігер жасайды — кез келгенімізді, соның ішінде TVVD-ні тексеруге арналған сұрақтар төмендегі жадынамада.

Қорытындысы қандай?

Бөлме термостаты мен сыртқы температураға байланысты реттеу — «ойыншық үшін ақылды үй» емес, тәуелсіз зертханалар өлшеген 8–15% үнемдеуі және ЕО-да заңды түрде бекітілген мәртебесі бар құралдар. Автономды жылытуы бар кез келген үй үшін минималды бағдарлама — бағдарламаланатын бөлме термостаты: 10 500–30 000 ₸, өтелуі 1–3 маусым, оған қоса желдеткіш терезесіз біркелкі температура. Сыртқы температура датчигінің ең үлкен қайтарымы — үлкен үйлерде, жылы едендерде және конденсациялық қазандықтарда, онда ол тек үнемдеп қана қоймай, қымбат қазандықты Сіз ақша төлеген режимде жұмыс істеуге мәжбүрлейді. Кеңейту блоктары — тек нақты көп аймақтылық кезінде. Мұның бәрін кез келген сатушыдан сатып алуға болады — ең бастысы, басқару протоколы Сіздің қазандығыңызбен сәйкес келсін, ал жылыту қисығын не істеп жатқанын түсінетін адам баптасын.

Жадынама: автоматика сатып алар алдындағы 7 сұрақ

1. Менің қазандығым қай басқару протоколын қолдайды: құрғақ контакт, OpenTherm, EMS, eBus? (Жауабы қазандық нұсқаулығында бар; «басқа» протоколдың термостаты қарабайыр режимде жұмыс істейді немесе мүлде істемейді.)
2. Қазандықта сыртқы температура датчигіне арналған штаттық ұяшық бар ма және оның платасы сыртқы температураға байланысты қисықтарды қолдай ма?
3. Термостат қосу/өшіру, TPI немесе модуляциялық па? Төлқұжатта ErP бойынша қай класс (I–VIII) көрсетілген?
4. Жылыту қисығын менің үйіме кім және қанша ақшаға баптайды — және алғашқы аяздардан кейін оны түзетуге келе ме?
5. Бөгде автоматиканы қосқанда қазандық кепілдігінен айырылмаймын ба? (Қазандық сатушысынан жазбаша сұраңыз.)
6. Егер үй көп аймақты болса: маған қазір және бір жылдан кейін қанша шығыс қажет? Қай кеңейту блоктары контроллермен үйлесімді?
7. Термостат/контроллер істен шыққанда не болады — қазандық тоқтай ма, әлде автономды режимге өте ме? (Қыста қараусыз қалатын үй үшін өте маңызды.)

Жиі қойылатын сұрақтар

Бөлме термостаты қанша үнемдейді? Солфорд университетінің тәуелсіз сынақтары бойынша (2021) қарапайым қосу/өшіру термостатын компенсациялық реттеуге ауыстыру газ шығынын маусымына 10–12% азайтады. Қарапайым термостаттың өзі «қазандық тұтқасымен» салыстырғанда ErP бойынша +1% және берілген температура мен кестені ұстап тұрудан түсетін үнемдеуді береді (әрбір −1 °C — бұл шығынның −5–6%).

Сыртқы температураға байланысты реттеу дегеніміз не, қарапайым тілмен айтқанда? Бұл қазандық радиаторлардың температурасын сырттағы ауа райына бейімдейтін режим: аяз — радиаторлар ыстығырақ, жылымық — салқынырақ. Сырттағы ауа райын сыртқы температура датчигі бақылайды, тәуелділік қазандық немесе контроллер мәзіріндегі «жылыту қисығы» арқылы беріледі.

Сыртқы температура датчигін кез келген қазандыққа қосуға бола ма? Жоқ. Сыртқы температураға байланысты қисықтарды қолдайтын платасы және датчикке арналған штаттық кірісі бар қазандық қажет — Viessmann, Buderus, Bosch, Vaillant қазандықтарында бұл әдетте бар. Мұндай қолдауы жоқ қазандықтарға сыртқы температураға байланысты реттеу сыртқы контроллер (мысалы, MyHeat) арқылы OpenTherm немесе цифрлық шина адаптері арқылы қосылады.

Қайсысы жақсы: бөлме термостаты ма, әлде сыртқы температура датчигі ме? Ең жақсысы — бірге: ErP бойынша «сыртқы температураға байланысты реттеу + бөлме датчигі» байланысы (VI класс, +4%) әрқайсысынан жеке-жеке тиімдірек. Сыртқы датчик ауа райы бойынша озып жұмыс істейді, бөлме датчигі күнді, қонақтарды және тамақ дайындауды ескере отырып, үйдегі нақты температура бойынша түзетеді.

Менің радиаторларымда температура реттегіштері бар — термостат бәрібір керек пе? Иә. Термобастиектер жеке бөлмелерді реттейді, бірақ қазандықты басқармайды: термостатсыз қазандық тактілеуді жалғастырып, жылу тасымалдағышты бекітілген температураға дейін қыздыра береді. «Термостат қазандықты басқарады + термобастиектер бөлмелерді теңгереді» байланысы — стандартты сызба. Маңызды: термостат ілінген бөлмеде термобастиек орнатуға болмайды — олар бір-біріне қайшы келеді.

Кеңейту блоктары не үшін керек? Олар контроллерге шығыстар мен кірістер қосады: қосымша аймақтардың сорғылары мен клапандарын басқару (релелік және симисторлық блоктар), су ағу және газдану датчиктерінен сигнал қабылдау (дискретті блоктар). Тек көп аймақты жүйелерде қажет — радиаторлары бар бір контур үшін термостат жеткілікті.

Сыртқы температураға байланысты автоматиканың әдеттегі (конденсациялық емес) қазандықта мәні бар ма? Иә, беру температурасын төмендету мен тактілеуді жоюдан түсетін үнемдеу сақталады — 8–12%. Бірақ конденсациялық қазандықта әсері жоғарырақ: төмен кері желі температурасы тұрақты 70–80 °C кезінде қолжетімсіз конденсациялық режимді қосымша іске қосады.

Автор туралы

Виктор Михеев — «TVVD» ЖШС техникалық директоры (Астана), Қазақстанда газ жылыту жабдығын жеткізу, монтаждау, іске қосу-баптау және сервистік қызмет көрсетуде 18 жыл. Компания Viessmann, Buderus, Bosch, Ariston, Protherm, Vaillant, Navien, Daesung қазандықтарымен жұмыс істейді, Астанада түпнұсқа қосалқы бөлшектер қоймасын ұстайды. Байланыс: tvvd.kz, +7 (702) 000-36-93.

Әдістеме және дереккөздер

Мақала ашық бөгде деректерге сүйенеді; клиенттердің үйлері бойынша газ шығынының өз аспаптық өлшемдерін бұл материалда жарияламаймыз (мұндай іріктеме — келесі жылыту маусымына жоспар). Пайдаланылғандар:

• BEAMA / OpenTherm Association-ның Солфорд университетінің Energy House зертханасындағы сынақтары, 2021: 30 кВт қазандық, екі бірдей климаттық өткізу, нәтиже — газ шығынының 10% (жүктеме компенсациясы бар қосу/өшіру) және 12% (модуляциялық басқару) азаюы; қысқы режимде 11%, көктемгі режимде 9%. BEAMA баспасөз релизі, хаттама (PDF).
• BRE-нің BEIS-ке (Ұлыбритания үкіметі) арналған «Evidence Gathering — Compensation and TPI Heating Controls» есебі: мәлімделген (10–40%) және шынайы (8–15%) үнемдеу мәндеріне шолу. PDF.
• ЕО 811/2013 регламенті (ErP): I–VIII реттеу құралдарының кластары және олардың маусымдық тиімділікке үлесі (+1…+5%). Түсіндірмелер: Worcester Bosch, Drayton.
• Viessmann-ның сыртқы температураға байланысты реттеу жөніндегі материалдары (Солфорд университеті базасындағы зерттеу): PDF.
• «−1 °C = −5–6%» ережесі: Viessmann-ның энергия үнемдеу жөніндегі ұсынымдары.

ескертпелер: үнемдеу сандары британдық климатта және британдық тұрғын үй қорында алынған; Қазақстан үшін салыстырмалы пайыздар сақтықпен қолданылады, біздің маусымда (ҚР ЕЖ 2.04-01-2017 бойынша орташа −8,1 °C болатын 215 тәулік, Астана үшін есептік температура шамамен −31,2 °C) текше метрмен өлшенетін абсолютті үнемдеу жоғарырақ болады, бірақ үйдің жылу оқшаулауына байланысты. Өтелу кестесі — арифметикалық иллюстрация, өлшем емес. TVVD бағалары 2026 жылғы маусымға өзекті, теңгемен, ҚҚС қоса.